Gewijzigde wetgeving bescherming personen met geestesziekte

Op 1 januari 2025 trad de wet van 16 mei 2024 houdende diverse bepalingen betreffende de bescherming van de persoon van de geesteszieke in werking.

Dit zijn de belangrijkste wijzigingen: 

• Definitie van “psychiatrische aandoening". Artikel 1/1 van de wet bepaalt: "Onder ‘psychiatrische aandoening’ moet worden verstaan: een stoornis die als zodanig wordt gedefinieerd volgens de huidige stand van de wetenschap en die in staat is om de perceptie van de werkelijkheid, het onderscheidingsvermogen, het denkproces, humeur of controle over het eigen handelen ernstig te verstoren en de onaangepastheid aan de zedelijke, maatschappelijke, religieuze, politieke of andere waarden wordt niet als een psychiatrische aandoening beschouwd". 
• De invoering in de wet van een definitie van “psychiatrische aandoening” sluit het probleem van verslaving als zodanig niet uit, zoals het Grondwettelijk Hof benadrukte in zijn uitspraak van 12 januari 2023. Dit arrest benadrukt dat deze stoornis iemand kan betreffen die lijdt aan een alcohol-, drugs- of geneesmiddelenverslaving, tenminste als de verslaving ernstig is. Dit arrest benadrukt verder dat het aan de bevoegde rechter is om te beoordelen of een persoon die lijdt aan een alcohol-, drugs- of geneesmiddelenverslaving beschouwd kan worden als iemand die lijdt aan een psychiatrische aandoening.
• Het gebruik van het begrip 'beschermende observatiemaatregel' in plaats van 'gedwongen opname voor geesteszieken' of 'geesteszieke persoon' om stigmatisering te verminderen. 
• Het invoeren van een gestandaardiseerd omstandig geneeskundig verslag. Dit verslag moet door een arts worden opgesteld. 
• De mogelijkheid tot een klinische evaluatie van maximaal 48 uur (die alleen wordt uitgevoerd in het kader van de spoedprocedure) vooraleer besloten wordt om al dan niet een beschermingsmaatregel op te leggen. 
• De spoedprocedure is hervormd met de invoering van een klinische evaluatieperiode. Deze periode stelt de procureur des konings in staat om een weloverwogen beslissing te nemen om een beschermende observatiemaatregel op te leggen, een vrijwillige behandeling onder voorwaarden voor te stellen of dat hij het dossier afsluit zonder verdere maatregelen. 
• Artikel 9 is verruimd met twee wijzigingen: ten eerste is het begrip “residentiële instelling of inrichting” geïntroduceerd in plaats van “erkende psychiatrische dienst”. Ten tweede kan de klinische evaluatie plaatsvinden “artikel 9/2- in een residentiële instelling in de zin van artikel 4/1, alinea 2, of in een andere instelling die voldoende waarborgen biedt voor de veiligheid van de betrokkene en de samenleving, en observatie toelaat, zo nodig met tussenkomst van externe diensten, die zij aanwijzen”. Dit laatste aspect verbreedt de mogelijke opties, met uitsluiting van de thuisomgeving van een persoon met een psychiatrische aandoening. 
• De invoering van een vrijwillige behandeling onder voorwaarden als nieuwe beschermingsmaatregel (van toepassing als onderdeel van een spoedprocedure of een gewone procedure). 
• De vrijwillige behandeling onder voorwaarden vereist de toestemming van de persoon met een psychiatrische aandoening. Het is essentieel dat men zich er van vergewist dat de persoon daadwerkelijk in staat is om aan de opgelegde voorwaarden te voldoen. Er moet gezamenlijk door de betrokken persoon en de arts die verantwoordelijk is voor de behandeling (behandelend arts) een behandelplan worden opgesteld. Er bestaat een model van behandelingsplan.
• Het is belangrijk op te merken dat de vrijwillige behandeling onder voorwaarden alleen van toepassing kan zijn als aan de voorwaarden voor toepassing van de wet is voldaan. 
• Het gebruik van het begrip “instelling en residentiële instelling” in plaats van “erkende psychiatrische dienst”. Deze formulering verruimt het aantal instellingen waarin beschermende observatiemaatregelen en klinische evaluaties binnen 48 uur, die enkel plaatsvinden binnen de context van een spoedprocedure, kunnen uitgevoerd worden. 

Meer info over deze wetgving vind je hier.

Diverse studiedagen en webinars werden georganiseerd om meer uitleg te geven bij deze nieuwe wetgeving.

Webinar FOD Volksgezondheid

FOD Volksgezondheid organiseerde een webinar over deze nieuwe wetgeving. De webinar kan hieronder herbekeken worden. Door technische problemen is er geen simultaanvertaling naar het Nederlands tijdens de eerste 5 minuten. De presentatie vind je ook hieronder terug.

Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie (VVP)

VVP organiseerde een studiedag rond deze gewijzigde wetgeving. De presentaties kan je hieronder terugvinden.

Webinar Similes - "De nieuwe wet op beschermende opname"

In dit informatieve webinar bespreken experts de ingrijpende veranderingen van de nieuwe wet rond gedwongen opname, "Wet inzake de bescherming opgelegd aan een persoon met een psychiatrische aandoening", die sinds 1 januari 2025 van kracht is.

De presentatie richt zich specifiek op de positie van familieleden en naasten binnen deze vernieuwde wetgeving. Drie deskundigen delen hun inzichten:

• Stefaan Baeten, jurist en Similes voorzitter, geeft een algemene inleiding over de wet
• Katrien Didden, jurist en medeauteur van "Van een gedwongen naar een beschermende opname", belicht het familieperspectief
• Kim Steeman, directeur Familieplatform, legt uit hoe hulpverleners constructief kunnen samenwerken met familie

Deze webinar, georganiseerd door Similes in samenwerking met Familieplatform, is essentieel voor zowel familieleden van mensen met psychische kwetsbaarheden als professionals in de geestelijke gezondheidszorg.