Gewijzigde wetgeving bescherming personen met geestesziekte
Op 1 januari 2025 trad de wet van 16 mei 2024 houdende diverse bepalingen betreffende de bescherming van de persoon van de geesteszieke in werking.
Dit zijn de belangrijkste wijzigingen:
- Definitie van “psychiatrische aandoening". Artikel 1/1 van de wet bepaalt: "Onder ‘psychiatrische aandoening’ moet worden verstaan: een stoornis die als zodanig wordt gedefinieerd volgens de huidige stand van de wetenschap en die in staat is om de perceptie van de werkelijkheid, het onderscheidingsvermogen, het denkproces, humeur of controle over het eigen handelen ernstig te verstoren en de onaangepastheid aan de zedelijke, maatschappelijke, religieuze, politieke of andere waarden wordt niet als een psychiatrische aandoening beschouwd".
- De invoering in de wet van een definitie van “psychiatrische aandoening” sluit het probleem van verslaving als zodanig niet uit, zoals het Grondwettelijk Hof benadrukte in zijn uitspraak van 12 januari 2023. Dit arrest benadrukt dat deze stoornis iemand kan betreffen die lijdt aan een alcohol-, drugs- of geneesmiddelenverslaving, tenminste als de verslaving ernstig is. Dit arrest benadrukt verder dat het aan de bevoegde rechter is om te beoordelen of een persoon die lijdt aan een alcohol-, drugs- of geneesmiddelenverslaving beschouwd kan worden als iemand die lijdt aan een psychiatrische aandoening.
- Het gebruik van het begrip 'beschermende observatiemaatregel' in plaats van 'gedwongen opname voor geesteszieken' of 'geesteszieke persoon' om stigmatisering te verminderen.
- Het invoeren van een gestandaardiseerd omstandig geneeskundig verslag. Dit verslag moet door een arts worden opgesteld.
- De mogelijkheid tot een klinische evaluatie van maximaal 48 uur (die alleen wordt uitgevoerd in het kader van de spoedprocedure) vooraleer besloten wordt om al dan niet een beschermingsmaatregel op te leggen.
- De spoedprocedure is hervormd met de invoering van een klinische evaluatieperiode. Deze periode stelt de procureur des konings in staat om een weloverwogen beslissing te nemen om een beschermende observatiemaatregel op te leggen, een vrijwillige behandeling onder voorwaarden voor te stellen of dat hij het dossier afsluit zonder verdere maatregelen.
- Artikel 9 is verruimd met twee wijzigingen: ten eerste is het begrip “residentiële instelling of inrichting” geïntroduceerd in plaats van “erkende psychiatrische dienst”. Ten tweede kan de klinische evaluatie plaatsvinden “artikel 9/2- in een residentiële instelling in de zin van artikel 4/1, alinea 2, of in een andere instelling die voldoende waarborgen biedt voor de veiligheid van de betrokkene en de samenleving, en observatie toelaat, zo nodig met tussenkomst van externe diensten, die zij aanwijzen”. Dit laatste aspect verbreedt de mogelijke opties, met uitsluiting van de thuisomgeving van een persoon met een psychiatrische aandoening.
- De invoering van een vrijwillige behandeling onder voorwaarden als nieuwe beschermingsmaatregel (van toepassing als onderdeel van een spoedprocedure of een gewone procedure).
- De vrijwillige behandeling onder voorwaarden vereist de toestemming van de persoon met een psychiatrische aandoening. Het is essentieel dat men zich er van vergewist dat de persoon daadwerkelijk in staat is om aan de opgelegde voorwaarden te voldoen. Er moet gezamenlijk door de betrokken persoon en de arts die verantwoordelijk is voor de behandeling (behandelend arts) een behandelplan worden opgesteld. Er bestaat een model van behandelingsplan.
- Het is belangrijk op te merken dat de vrijwillige behandeling onder voorwaarden alleen van toepassing kan zijn als aan de voorwaarden voor toepassing van de wet is voldaan.
- Het gebruik van het begrip “instelling en residentiële instelling” in plaats van “erkende psychiatrische dienst”. Deze formulering verruimt het aantal instellingen waarin beschermende observatiemaatregelen en klinische evaluaties binnen 48 uur, die enkel plaatsvinden binnen de context van een spoedprocedure, kunnen uitgevoerd worden.
Meer info over deze wetgving vind je hier.
Diverse studiedagen en webinars werden georganiseerd om meer uitleg te geven bij deze nieuwe wetgeving.
Webinar FOD Volksgezondheid
FOD Volksgezondheid organiseerde een webinar over deze nieuwe wetgeving. De webinar kan hieronder herbekeken worden. Door technische problemen is er geen simultaanvertaling naar het Nederlands tijdens de eerste 5 minuten. De presentatie vind je ook hieronder terug.
Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie (VVP)
VVP organiseerde een studiedag rond deze gewijzigde wetgeving. De presentaties kan je hieronder terugvinden.
Webinar Similes - "De nieuwe wet op beschermende opname"
In dit informatieve webinar bespreken experts de ingrijpende veranderingen van de nieuwe wet rond gedwongen opname, "Wet inzake de bescherming opgelegd aan een persoon met een psychiatrische aandoening", die sinds 1 januari 2025 van kracht is.
De presentatie richt zich specifiek op de positie van familieleden en naasten binnen deze vernieuwde wetgeving. Drie deskundigen delen hun inzichten:
- Stefaan Baeten, jurist en Similes voorzitter, geeft een algemene inleiding over de wet
- Katrien Didden, jurist en medeauteur van "Van een gedwongen naar een beschermende opname", belicht het familieperspectief
- Kim Steeman, directeur Familieplatform, legt uit hoe hulpverleners constructief kunnen samenwerken met familie
Deze webinar, georganiseerd door Similes in samenwerking met Familieplatform, is essentieel voor zowel familieleden van mensen met psychische kwetsbaarheden als professionals in de geestelijke gezondheidszorg.
Lees verder:
26 september 2025 - Nieuws uit het netwerk
Partner in de kijker: Zorgcircuit verstandelijke beperking - GGZ West-Vlaanderen
Heb je de ervaring dat je cliënt alles begrijpt tijdens een gesprek, maar achteraf weinig kan met de gemaakte afspraken? Heb je het aanvoelen dat alles wat meer tijd en energie vraagt? Heb je de ervaring dat je onvoldoende afstemming kan vinden met je cliënt omwille van een verstandelijke beperking? Het netwerk NOWE zet zich in om het hulpverleningsaanbod voor volwassenen met een dubbeldiagnose, een verstandelijke beperking in combinatie met bijkomende geestelijke gezondheidsproblemen, te versterken, beter te coördineren, toegankelijker te maken en daarnaast ook ondersteuning te bieden in het reeds bestaande natuurlijke en/of professionele netwerk. In 2017 gaf de federale overheid hiervoor een belangrijke impuls via een provinciaal georganiseerde oproep. Hieruit groeide een vierledige aanbod, naast de reguliere diensten, met volgende partners: Dia-Mo, het mobiel ondersteuningsteam; Ampel (CGG Prisma), met consulenten- en therapiewerking; De crisisfunctie op De CAAI (PC Sint-Amandus); De opname- en behandelafdeling De Paillisant (PC Sint-Amandus). Dia-Mo (mobiel ondersteuningsteam) Dia-Mo medewerkers hebben als opdracht het ondersteunen van de context van volwassen (vanaf 18 jaar) met een geestelijke gezondheidsproblematiek en een (vermoeden van) verstandelijke beperking. Dia-Mo kan ingeschakeld worden bij een vraag naar: Ondersteuning en coaching van het natuurlijke en/of professionele netwerk van de cliënt Uitbouwen van een zorgnetwerk Adviesverlening. Dit kan zowel doorverwijzend naar gepaste ondersteuning als agogisch (hoe omgaan met) zijn Aanmeldingsgegevens: Regio Noord-West-Vlaanderen: Cynthia Decoo, cynthia.decoo@netwerknowe.be of 0471 58 28 28 Regio Midden-West-Vlaanderen: Ines Bouton, bouton.ines@diamokwadraat.be of 0493 89 18 10 Regio Zuid-West-Vlaanderen: Arnout Verkaemer of Angelo Huyts, 0498 52 41 73 Ampel (consulten- en therapiewerking) Ampel is een ambulante consulenten- en therapiewerking in West-Vlaanderen voor mensen met een verstandelijke beperking met bijkomende psychische/psychiatrische en/of gedragsproblemen, en hun omgeving. Bij een vastgelopen situatie maakt Ampel een grondige beeldvorming op, waaruit hypotheses en adviezen voortvloeien om de vastgelopen situatie te deblokkeren. We hebben ook een specifiek psychotherapeutisch aanbod voor cliënt en context en we ondersteunen mee het professioneel en natuurlijk netwerk. Aanmeldingsgegevens: aanmeldingen.ampel@cggprisma.be of 050/78 15 77 De CAAI (crisisfunctie) Afdeling De CAAI (PC Sint-Amandus) is een afdeling voor volwassenen die zich in een acute psychiatrische crisis bevinden. Afdeling De CAAI neemt de residentiële crisisfunctie binnen het West-Vlaams zorgcircuit dubbeldiagnose verstandelijke beperking – GGZ op. Aanmeldingsgegevens: opnamevragen@amandus.broedersvanliefde.be of 050 79 95 69. De Palissant (opname- en behandelafdeling) Afdeling De Palissant (PC Sint-Amandus) is een residentiële opname-behandelafdeling voor volwassenen met een psychiatrische kwetsbaarheid en een licht tot bovengrens matige verstandelijke beperking. Er kan een beroep worden gedaan op de outreachende werking van De Palissant na een periode van opname. Aanmeldingsgegevens: opnamevragen@amandus.broedersvanliefde.be of 050 79 95 69. Samen zorgen we zo voor een sterker en meer geïntegreerd aanbod voor volwassenen met een dubbeldiagnose.
Meer informatie12 juni 2026 - Interessante vormingen
Nieuwe e-learning Psyche beschikbaar
Goed nieuws! Er staat een nieuwe gratis e-learning voor je klaar: Cultuursensitieve geestelijke gezondheidszorg: een introductie. In deze e-learning leer je hoe cultuur onze kijk op psychisch welzijn, hulpvragen en zorg beïnvloedt. Je krijgt concrete handvatten om als GGZ-professional bewuster, inclusiever en mensgerichter te werken. Je leert reflecteren over je eigen referentiekader, ontdekt inspirerende voorbeelden en verdiept je in cultuursensitieve zorg op individueel én organisatorisch niveau. Zo draag je bij aan een geestelijke gezondheidszorg die toegankelijk is voor iedereen en afgestemd op een diverse samenleving. Benieuwd? Klik op de knop hieronder en ontdek het meteen!
Meer informatie28 maart 2025 - Algemeen
Nieuwe Praktische Richtlijn Samenwerken (PRIS)
Het Kwaliteitscentrum voor Diagnostiek (KCD) ontwikkelde een gloednieuwe Praktische Richtlijn Samenwerken (PRIS). Deze richtlijn biedt concrete handvaten om samenwerken in de gezondheids- en welzijnszorg te versterken, met specifieke aandacht voor interdisciplinaire intersectorale afstemming. De richtlijn bevat concrete aanbevelingen, inzichten en praktische tools of methodieken die direct toepasbaar zijn in diverse settings. De PRIS is ontwikkeld voor alle gezondheids- en welzijnsprofessionals die: werken in multidisciplinaire teams samenwerken met andere disciplines en/of sectoren de kwaliteit van samenwerken willen versterken Om de bekendmaking van de richtlijn te ondersteunen, wordt een gratis webinar georganiseerd op 27 mei 2025. Tijdens deze sessie wordt de richtlijn toegelicht en wordt getoond hoe ermee aan de slag gegaan kan worden.
Meer informatie